این رفیق شفیق، توی جیب جا می‌شود!

170
اهتزاز پرچم بر فراز رایشتاگ، عکس از یوگنی خالدی، برلین، آلمان، پایان جنگ جهانی دوم، 1945

نازنین کاظمی

عكس‌ها دوروبرمان را پركرده‌اند، دوربين‌ها همه جا هستند، از جنگ‌ها تا جشن‌ها. عكس هم سند هويت ماست و هم بخش اصلي مراسم عروسي. با عكس‌ها اتفاقات را باور مي‌كنيم، خاطراتمان را ثبت مي‌كنيم، خودمان را مي‌بينيم و بهتر مي‌شناسيم. تابه‌حال عكسي توانسته زندگي شما را تغيير دهد؟ كم نيستند عكس‌هايي كه جنگ‌ها را پايان داده‌اند، يا انقلاب‌ها را به پيروزي رسانده‌اند. عكاسي طوري به زندگي‌مان پيوند خورده كه انگار قرن‌هاست با ماست. سخت مي‌شود باور كرد كه فقط ١٨٠ سال از اختراع عكاسي گذشته باشد. مثل اين‌كه ما آدم‌ها دست عكاسي را گرفته‌ايم و با اشتياق و عجله به زندگي هر روزمان آورده‌ايم. روزهاي اول، عكاسي هيچ كار ساده‌اي نبود. اصلا براي حضور در هر لحظه زندگي ما آمادگي نداشت. عكاسان يا شيمي‌دان بودند، يا بايد مراحل پيچيده عكاسي و ظهور را ياد مي‌گرفتند. سوژه هم از دردسرهاي عكاسي در امان نبود. در بعضي آتليه‌ها افراد مجبور بودند مدت طولاني بدون حركت توي نور شديد آفتاب منتظر ثبت تصويرشان باشند. اما شوق ما براي زندگي با عكس‌ها آن‌قدر زياد بود كه قبل از تولد 200 سالگي عكاسي، حالا هر كدام يك دوربين توي جيبمان داريم. هر دوست قديمي و نزديكي تاثير زيادي روي زندگي‌مان دارد، این‌طور نیست؟ گاهی سرنوشت ما با وجود او تغییر می‌کند. بااین‌حال چندان متوجه تاثیرات دوستان نزدیکمان نیستیم. اگر فرصتی پیش بیاید که نگاهی به گذشته بیندازیم، ردپای عکاسی، این رفیق قدیمی، را در مسیر زندگی‌مان پیدا می‌کنیم. باید جالب باشد که بفهمیم عکس‌ها چطور ما را تغییر داده‌اند. قدرت تاثیرگذاری عکاسی را نمی‌توانیم انکار کنیم، پس خوب است ببینیم تاریخ از این قدرت چطور استفاده کرده است. برای این کنجکاوی ما پاسخی وجود دارد.
سال گذشته كتابي از انتشارات مجله تایم منتشر شد که تاثيرگذارترين عكس‌هاي تاريخ عكاسي را معرفی می‌کند. بياييد با هم نگاهي بيندازيم.

 حتما دوست دارید بدانید که عکاسی از کی تاثیرگذار شد. اولین عکس مجموعه عکس‌های تاثیرگذار چطور عکسی است؟ ممکن است بارها آن را دیده باشید.

عکس از ژوزف نیسه‌فور نیپس، ۱۸۲۶، نخستین عکس تاریخ
عکس از ژوزف نیسه‌فور نیپس، ۱۸۲۶، نخستین عکس تاریخ

بله! اولین عکس تاثیرگذار، اولین عکس تاریخ است. تاثیر عکس‌ها، پیش از آن‌که حتی درست بدانیم عکاسی چیست، شروع شد. این تصویر منظره‌ای است که از پنجره خانه مخترع فرانسوی ژوزف نیسه‌فور نیپس دیده می‌شد.

 عکس‌ها را که ورق می‌زنم و تاریخ‌ها را نگاه می‌کنم، به نظر توزیع متوازنی وجود ندارد. از 1936 تا 1945، 9 سال، 16 عکس در مجموعه وجود دارد. درحالی‌که از خیلی سال‌ها عکسی انتخاب نشده است. این دوران را باید اوج تاثیرگذاری عکاسی بنامیم. از 16 عکس، 12 عکس از جنگ است. در این دوران جنگ‌های زیادی در دنیا به وقوع پیوست. جنگ داخلی اسپانیا، حمله ژاپن به چین و جنگ جهانی دوم ازجمله آن‌هاست. به نظر می‌رسد عکاسی در این سال‌ها به سفیر انسان در جنگ‌ها تبدیل می‌شود. آینه‌ای برای بازتاب فجایع بشر علیه خودش.

اندوه، عکس از دیمیتری بالترمانتس، کریمه، جنگ جهانی دوم، 1942
اندوه، عکس از دیمیتری بالترمانتس، کریمه، جنگ جهانی دوم، 1942

  بین سال‌های 1936 تا 1945، بیشترین تعداد عکس از سال 1945 میلادی انتخاب شده است. هر چهار عکس از پایان جنگ جهانی است و از پیروزی متفقین یعنی بریتانیا، ایالات متحده، شوروی و فرانسه! کمی عجیب است.

اهتزاز پرچم بر فراز رایشتاگ، عکس از یوگنی خالدی، برلین، آلمان، پایان جنگ جهانی دوم، 1945
اهتزاز پرچم بر فراز رایشتاگ، عکس از یوگنی خالدی، برلین، آلمان، پایان جنگ جهانی دوم، 1945

 حالا بیایید نگاهی به عکاسان و ملیتشان بیندازیم. از 100 عکاس، 51 نفر آمریکایی هستند. اختلاف زیاد است! شاید این‌طور به نظر بیاید که عکاسی در آمریکا بسیار بیشتر از سایر کشور‌ها رواج داشته است. اما تاریخ عکاسی چنین تفاوت فاحشی نشان نمی‌دهد. انگلیس، آلمان و فرانسه کشورهای پیش‌رو در عکاسی به شمار می‌روند. اما تعداد عکاسان آن‌ها در این مجموعه از تعداد انگشتان دست تجاوز نمی‌کند.
اگر تاثیرگذارترین عکس‌های تاریخ را بر اساس محل ثبت تصویر دسته‌بندی کنیم، با نتیجه عجیب دیگری مواجه می‌شویم. بیشترین تعداد عکس در آمریکا گرفته شده، 46 عکس از 100 عکس! و آلمان با تنها 7 عکس در رتبه بعدی قرار دارد!
جای شکی باقی نمی‌ماند که در دنیای تاثیرگذاری به وسیله عکس، آمریکا متفاوت عمل کرده است. اما قصه همین‌جا به پایان نمی‌رسد.
همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردیم، بخش مهمی از عکس‌های کتاب به جنگ و مبارزات حقوق بشر مربوط می‌شود. با وجود آن‌که نیمی از عکس‌ها در آمریکا گرفته شده، اما سهم آمریکا از عکس‌های مربوط به جنگ، ظلم و فجایع انسانی ناچیز است! و این خیلی عجیب است!

مایکل جوردن، عکس از کو رنتمیستر ، 1984
مایکل جوردن، عکس از کو رنتمیستر ، 1984

شماره ۷۱۹

یک جواب دهید